door: Margot van Bekkum
Met het overlijden van Gerrit Smienk verliezen we een man die generaties ontwerpers heeft gevormd—niet alleen door zijn kennis, maar vooral door zijn warmte, zijn verbeeldingskracht en zijn onvermoeibare enthousiasme voor het vak. Hij was docent, directeur, tekenaar, verhalenverteller, kok, reiziger, levensgenieter en bovenal een mens die anderen groter maakte.
Een leven in dienst van het ontwerp en het onderwijs
Gerrit begon zijn loopbaan aan de THD, waar hij bijna twintig jaar deel uitmaakte van Vakgroep 7 onder leiding van Frans Maas. Hij gaf er oefeningen in het Italiaanse landschap, Palladio en plananalyse—onderwerpen die zijn liefde voor de wisselwerking tussen ontwerp, geschiedenis en landschap weerspiegelden. Collega’s herinneren zich hoe hij tegenover Cees Duivesteijn zat, beiden gedreven door de vraag hoe de stad en het landschap beter begrepen konden worden.
In 1986 kwam Gerrit naar de Academie van Bouwkunst Amsterdam als hoofd Landschapsarchitectuur. Drie jaar later werd hij directeur, een functie die hij tot 1999 met grote overtuiging vervulde. Samen met zakelijk directeur Nelly Stam zette hij de Academie op een koers die het onderwijs blijvend zou veranderen.
Vernieuwer met visie
Gerrit was niet bang om heilige huisjes omver te halen. Eind jaren tachtig nam hij het voortouw in een radicale vernieuwing: het vervangen van vaste parttime aanstellingen door tijdelijke contracten, zodat de Academie voortdurend gevoed zou worden door nieuwe stemmen uit de praktijk. Het was een moedige ingreep, maar het resultaat sprak voor zich: groeiende studentenaantallen, een prijzenkast die bijna doorboog, en afgestudeerden die gretig werden binnengehaald door bureaus.
Tegelijkertijd zette hij een tweede grote verandering in gang: het synchroniseren van de drie ontwerpdisciplines—architectuur, stedenbouw en landschapsarchitectuur. Het nieuwe curriculum van 1990, waarin studenten in het eerste jaar alle drie de disciplines doorliepen, bleek een stevig chassis waarop de huidige Academie nog altijd voortbouwt.
De tekenaar en verteller
Wie bij Gerrit studeerde, herinnert zich zijn verhalen—beeldend, meeslepend, vaak geïllustreerd met meesterlijke tekeningen die hij ter plekke maakte. Tekenen was voor hem geen techniek, maar een manier van kijken. In zijn laatste jaren, woonachtig in Visé en later in Amsterdam, tekende hij onafgebroken: vervallen industrie, landschappen, en vooral bomen—bomen en nog eens bomen.
De hoop leeft dat deze tekeningen ooit worden gebundeld tot een boek dat een ereplek verdient in de bibliotheek van de Academie.
Een leven vol anekdotes
Gerrit was een liefhebber van Citroëns, en het afscheidscadeau dat hij bij zijn vertrek als directeur kreeg—een compleet chassis van een Citroën Mehari dat het podium op werd getild—was zowel geestig als symbolisch. Het paste bij zijn humor, zijn eigenzinnigheid en zijn liefde voor het sleutelen.
Hij was ook een geweldige kok, die vrienden gul en gastvrij ontving. Een man die zelfs van tegenslag een onderhoudend verhaal kon maken. Een optimist, een reiziger, een nieuwsgierig mens die in Moskou, St. Petersburg, Brazilië, Japan en Cuba evenveel leerde als hij deelde.
Wonen en leven
Gerrit woonde lange tijd in Amsterdam, in een voormalig bankgebouw aan de Singel dat hij met vrienden kocht. Later, in 1994, verhuisde hij naar Den Haag, waar hij samenwoonde met Vera Yanovshtchinsky en zijn studio had in de 2e Sweelinckstraat, hoek Hollanderstraat. Na omzwervingen via Acquoy en Visé keerde hij terug naar Amsterdam (in verzorgingshuis De Werf).
Een warm mens, een blijvende invloed
Gerrit Smienk laat een grote leegte achter, maar ook een rijke erfenis: vernieuwd onderwijs, talloze studenten die door hem zijn gevormd, internationale samenwerkingen, en een manier van kijken die nog altijd doorwerkt in het vakgebied.
We herinneren ons zijn warmte, zijn humor, zijn gulheid en zijn vermogen om mensen te verbinden. We denken aan zijn familie, zijn vrienden en iedereen die door hem geraakt is. We hopen dat zijn verhalen en tekeningen ons blijven inspireren.
Gerrit was 23 jaar AetA lid. Was onder andere bij de buitenlandse excursies van Rusland, Brazilië, Cuba en Japan.
Door Remko Veenstra en Vera Yanovshtchinsky (met hulp van AI)
