BLOG: Logisch toch

“Als je rechtuit wilt, moet je niet afslaan. Maar dat is logisch.” zei Johan Cruijff al lang geleden en daar is geen spelt tussen te krijgen. Maar als we naar de dagelijkse werkelijkheid kijken lijkt deze wat simpele filosofie toch aardig weerbarstig. Ik probeer al een aantal jaren te begrijpen wat de marktwerking ons nu verder brengt en in hoeverre dit inderdaad zo ontzettend veel efficiënter is. Het is natuurlijk de vraag of dat in het kader van het denken over de stad en haar architectuur en stedenbouw het er toe doet, maar toch lijkt mij het relevant om een paar van mijn in de knoop geraakte gedachtekronkels te delen.

Vroeger hadden we een postbode, die bracht dagelijks de post. Ook kon dagelijks onze post in de bus gestopt worden en werd deze vaak geleegd. Nu lopen er diverse mensen langs de deur. De TNT, Selectmail, en nog wat clubs om de post te bezorgen. Goedkoper? Efficiënter? Milieuvriendelijker? De vuilnis ook zo’n verhaal; op de Cruquiusweg hebben alle bedrijven zo hun eigen bedrijf en rijden de auto’s af en aan. De een bij de gemeente, de ander bij van der Elst, de derde bij Milieuservice Nederland en ga zo maar door. Deze bedrijven rijden overigens sowieso door heel Nederland… dezelfde vragen borrelen boven. De telefoon ook zoiets. Op de Amsteldijk begon men weer driftig de straat open te breken en stuitten de gravers op een dikke bundel gekleurde mantelbuizen. Elke firma z’n eigen mantel en sommigen nog steeds leeg. Deze maatschappij met weer een eigen kleurtje had weer stevige plannen om de Nederlandse markt te gaan veroveren en daarvoor zijn natuurlijk weer eigen kabels nodig, lekker efficiënt toch!?

Los van deze wat basale voorbeelden kun je deze vooronderstellingen ook doortrekken naar bijvoorbeeld de woningbouwcorporaties. Als de corporaties meer een onderdeel zouden worden van de markt dan zouden ze efficiënter gaan werken. Waar dat op gebaseerd is leert de geschiedenis niet, maar nu kunnen we gerust constateren dat ze inmiddels net zo goed of slecht functioneren als marktpartijen, dat het bezit en mogelijkheden door banken niet beter wordt ingeschat en zijn we dus het kroonjuweel kwijt. Sterker nog, de wellicht wat degelijke, onderzoekende, experimenterende corporaties die bij realisatie heel saai gewoon toezicht hadden en een stevige technische kennis, met ambtenaren met een saai salaris, zijn we inmiddels kwijtgeraakt. En hun core-business zijn ze inmiddels vaak ook uit het oog verloren. In Amsterdam is er een heel origineel idee geopperd: laten we een Amsterdams woningbedrijf oprichten (Ymere heette vroeger WBA!). Nog gekker wordt het natuurlijk als we gaan kijken naar de ontwikkelingen op de energiemarkt. Aan de ene kant zien we dat de bedrijven steeds meer samengaan en lijkt de Europese samenwerking wellicht tot een verbetering te leiden en zijn er wellicht echt sprongen voorwaarts te maken in duurzaamheid. Maar dan moet je ook wel meteen besluiten dat in het zuiden de zon rendeert en bij ons de wind en in het noorden van Europa de waterenergie. Tegelijkertijd zou dat dan ook met enige voortvarendheid moeten worden aangepakt. Haaks hierop staat natuurlijk de werkelijkheid met allerlei lokale flexibele energieopwekkingen die willen aantakken aan het net. Daar zit de markt natuurlijk helemaal niet op te wachten. En het lijkt me duidelijk wat het vervolg is! De gemeente Amsterdam wil weer een eigen duurzaam energiebedrijf (hadden we dat niet in 1995?). De overheid heeft zich overigens op heel veel fronten teruggetrokken. Veel werk wordt overgenomen door adviseurs, of via tijdelijk ingehuurde projectleiders. Hiermee zijn de vaste lasten van de afgeslankte overheid stevig afgenomen, maar wordt er stevig betaald voor de flexibele ingehuurde kennis. Een van de grootste nadelen van deze ad-hoc ingehuurde kennis is dat er veelal opnieuw wordt begonnen aan een advies. Er heel veel inwerktijd en kennisoverlap is. En na de o zo efficiënte Europese aanbesteding voor de nieuwe periode wordt alle oude kennis weer rustig doorgetrokken (weggespoeld!). Om nog maar even te zwijgen over de kosten. Nee, de crisis in de markt biedt nu ongekende mogelijkheden en dat is in mijn ogen niet het verder afslanken van de overheid en nog meer markt.

Als we nu echt weer rechtdoor willen met ruimtelijk Nederland, dan zou ik willen voorstellen om het leger aan nieuwe ontwerpers, vrijgekomen architecten en stedenbouwers als een speer aan te nemen bij de gemeenten en ze voor een stevige periode te binden aan de in de gemeenten spelende problemen. Weer een goede dienst stedenbouw, openbare ruimte, woningbeleid, bedrijfsterrein, scholen en culturele programmering. Want, laten we wel wezen, er is natuurlijk een voordeel aan de marktwerking en dat is dat er nu een heleboel mensen beschikbaar zijn om een mooi en compact Nederland werkelijk mogelijk te maken.

Laatste publicaties